Naslovna Škola Matematika Rimski brojevi – čitanje i pisanje (detaljno objašnjenje) + primeri

Rimski brojevi – čitanje i pisanje (detaljno objašnjenje) + primeri

1562
2
Rimski broj

Za pisanje brojeva, kao što vam je poznato, najviše se koriste arapske cifre. Nazivaju se arapskim jer smo ih preuzeli od Arapa. Pored arapskih postoje i rimski brojevi.

Sistem rimskih brojeva, kao što nam sama reč govori potiče iz drevnog Rima. Brojevi su u ovom numeričkom sistemu prikazani različitim kombinacijama slova (Rimljani su u ovu svrhu koristili slova latinskog alfabeta). Prva upotreba ovih simbola zabeležena je između 900. i 800. godine pre nove ere. Simboli rimskih brojeva, ukupno sedam, koriste se i dan danas, a svaki od njih predstavlja jedan ceo broj.

Rimski brojevi: 7 simbola 7 cifara:

Sladećih 7 simbola koriste se za građenje rimskih brojeva i to I, V, X, L, C, D, M, a ovo su njihove numeričke vrednosti:

  • I – simbol za broj 1
  • V – simbol za broj 5
  • X – simbol za broj 10
  • L – simbol za broj 50
  • C – simbol za broj 100
  • D – simbol za broj 500
  • M – simbol za broj 1000

Rimskim brojevima se obično označavaju brojevi na časovnicima, meseci u godini, poglavlja u knjigama, vekovi…

Kako se grade rimski brojevi:

Brojevi se formiraju kombinovanjem različitih slova i zbrajanjem njihovih vrednosti. Brojevi se postavljaju levo i desno, a redosled brojeva određuje da li se dodaje ili oduzima vrednost:

  • brojeve napisane istim rimskim ciframa jedne do drugih sabiramo (najviše tri iste cifre mogu se nalaziti jedna do druge);
  • kada je rimska cifra manje vrednosti napisana iza cifre veće vrednosti, onda se ta manja cifra sabira sa većom;
  • kada je rimska cifra manje vrednosti napisana ispred cifre veće vrednosti, onda se ta manja cifra oduzima od veće.

Na primer, posmatrajte cifru I u građenju sledećih brojeva VI = 6, (5+1=6). Ali IV = 4, (5-1=6).

Postoji niz pravila koja se odnose na rimske brojeve.

Na primer, ista cifra se ne može koristiti više od tri puta zaredom.

  • Cifre I,X,C, i M mogu se ponavljati najviše 3 puta;
  • Cifre V, L i D se nikada ne ponavljaju.

Kada je u pitanju oduzimanje iznosa, oduzimaju se samo vrednosti koje imaju osnovu 1, poput I (1), X (10) ili C (100), ali ne i V ili L.

Na primer, 95 se ne piše VC (zbog pravila da se V i L nikada ne oduzimaju). 95 se piše XCV.
– XC je jednako 100 minus 10, ili 90, tako da je
– XC plus V, ili 90 plus 5, jednako 95.

Takođe, samo jedan broj se može oduzeti od drugog.

Na primer, 13 nije IIXV.  Evo i kako kada ne bi bilo ovog pravila: 15 minus 1 minus 1, bilo bi 13. Ali sledeći pravila, to je XIII, ili 10 plus 3.

Takođe ne možete da oduzmete broj koji je veći od 10 puta. Možete oduzeti 1 od 10 (IX), ali ne možete oduzeti 1 od 100; ne postoji takav broj kao IC. Umesto toga biste napisali XCIX (XC + IX ili 90 + 9).

Rimski brojevi na satu

Nedostaci sistema rimskih brojeva su:

  • Nula se ne može izraziti rimskim brojem (u rimsko vreme nula se nije smatrala brojem),
  • Nemoguće je zapisivanje decimalnih brojeva,
  • Prilikom zapisivanja velikih brojeva, pojavljuje se veliki broj simbola,
  • Najveći broj koji može biti zapisan pomoću rimskih brojeva je 3999 – MMMCMXCIX.

Evo kako izgleda građenje najvećeg rimskog broja:

MMMCMXCIX = MMM (1000 + 1000 + 1000 = 3000) + CM(1000 – 100 = 900) + XC (100 – 10 = 90) + IX (10 – 1 = 9) = 3999

Primeri rimskih brojeva:

U nastavku su vam dati još neki primeri rimskih brojeva:

10 = X,
14 = XIV,
20 = XX,
30 = XXX,
40 = XL
50 = L,
90 = XC,
100 = C
200 = CC,
400 = CD,
500 = D,
600 = DC,
999 = CMXCIX,
1000 = M,
1950 = MCML,
1960 = MCMLX,
1970 = MCMLXX,
1980 = MCMLXXX,
1990 = MCMXC,
1995 = MCMXCV,
1999 = MCMXCIX,
2000 = MM,
2001 = MMI,
2011 = MMXI,
2012 = MMXII,

Kako vam se čine rimski brojevi? Izgleda zamršeno ali zaista nije ukoliko poštujete napred navedena pravila građenja. Ukoliko se ipak ne snalazite a potrebno vam je da arapske brojeve pretvorite u rimske uvek možete koristiti kalkulator rimskih brojeva.

2 KOMENTARA

  1. Brojevi veći od 1.000 mogu se pisati postavljanjem crtice iznad simbola, što znači „puta 1.000“, ali se ovaj način obično ne koriste i smatra se da je broj 3999 najveći broj koji se može prikazati rimskim ciframa.

  2. Brate ovi rimljani su stvarno bili genijalci, kakva je to civilizacija bila. Mene stvarno zadivljuje inteligencija tih ljudi, ponekad mislim da su tada ljudi bili mnogo inteligentniji nego danas. Danas imamo obilje informacija, neograničenu dostupnost znanja, a opet ne uspevamo rešiti ni najosnovnije probleme. Oni su pre 5000 godina pravili građevine koje i danas stabilno stoje, bez gvožđa i armature.

POSTAVI ODGOVOR

Please enter your comment!
Please enter your name here